W piątek i sobotę nad części Oregonu i stanu Waszyngton nadciągną kolejno dwie „rzeki atmosferyczne”. Wcześniej w tym tygodniu dwie inne przyniosły do obu stanów obfite opady, a meteorolodzy ostrzegają przed lokalnymi podtopieniami i osuwiskami.
Rzeka na niebie, nie na ziemi
Rzeka atmosferyczna to wąski pas pary wodnej przesuwany przez wiatr. Gdy dociera nad ląd, wysyła w dół deszcz albo śnieg. Takie pasy mogą mieć nawet 2 tys. mil długości i 600 mil szerokości, czyli około 3,2 tys. km na prawie 1 tys. km. F. Martin Ralph, dyrektor Center for Western Weather and Water Extremes w Scripps Institution of Oceanography, mówi o nich wprost: „to dosłownie rzeka na niebie”.
To naturalne zjawisko, a nie anomalia. Według Josha Weissa z Weather Prediction Center przy NOAA od 50 do 60 proc. opadów w Kalifornii pochodzi właśnie z rzek atmosferycznych. Potocznie nazywa się je według miejsca, skąd nadchodzą. „Pineapple Express” przybywa znad Pacyfiku w okolicach Hawajów. Pod koniec października taka fala spowodowała groźne powodzie i kilka ofiar śmiertelnych w regionie Four Corners na południowym zachodzie USA. Zjawisko nie ogranicza się też do Zachodniego Wybrzeża, bo część silniejszych sztormów na wschodnim wybrzeżu również niesie ze sobą rzekę atmosferyczną.
Dlaczego ten tydzień jest szczególnie groźny
Mieszkańcy Pacyficznej Północnego Zachodu są przyzwyczajeni do ulewnych deszczów, a sezon rzek atmosferycznych trwa od października do marca. Tym razem problemem jest nakładanie się kilku czynników:
- kolejne fronty przechodzą jeden po drugim, więc grunt i rzeki nie mają czasu odpocząć,
- ciepłe wody związane z El Niño podnoszą poziom morza i zasilają układy burzowe,
- opady zbiegają się z corocznymi wysokimi przypływami, tzw. King tides.
W efekcie zagrożone są zarówno wody przybrzeżne, jak i śródlądowe. Weiss podkreśla, że najbardziej kłopotliwe jest kumulowanie się skutków kilku rzek atmosferycznych z rzędu: nagłe i miejskie podtopienia oraz osuwiska. Jeff Michalski z biura National Weather Service w Seattle zapowiedział, że u wybrzeża Waszyngtonu możliwe są fale o wysokości około 20 stóp, czyli blisko 6 metrów.
Skala szkód w skali kraju też jest duża. Z 40-letnich danych amerykańskiej agencji FEMA, na które powołuje się Ralph, wynika, że co najmniej 90 proc. wszystkich strat powodziowych na zachodzie USA wywołują rzeki atmosferyczne.
El Niño i ocieplenie: co wiadomo
Można by przypuszczać, że ciepłe wody El Niño wzmacniają rzeki atmosferyczne. Ralph sam tak sądził w 2015 roku, ale jego badania pokazały coś przeciwnego. Według niego te zjawiska nie zależą od El Niño. Dlatego czujność jest potrzebna w każdym roku, niezależnie od tego, czy trwa El Niño, La Niña, czy żadne z nich.
Związek z ociepleniem klimatu jest ostrożniej opisywany. Naukowcy twierdzą, że nie ma jeszcze dość danych, by przypisać rzekom atmosferycznym zmiany spowodowane przez człowieka. Przyznają jednak, że cieplejszy świat oznacza więcej pary wodnej w atmosferze.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Bezpośrednio ta sytuacja Polski nie dotyczy, bo chodzi o wybrzeże Pacyfiku. Samo zjawisko nie jest jednak amerykańską osobliwością. Opisuje się je też w Europie, głównie na jej zachodnich krańcach, gdzie wilgotne masy powietrza z Atlantyku potrafią przynieść intensywne opady. W polskich mediach coraz częściej pojawiają się też terminy takie jak El Niño, więc warto wiedzieć, że to różne zjawiska, które nie muszą się wzmacniać nawzajem.
Z praktycznego punktu widzenia ta historia pokazuje, że o skali powodzi decyduje nie tylko ilość deszczu, ale i zbieg okoliczności: nasycona gleba, wysoki poziom wody i kolejne fronty w krótkim odstępie. Podróżującym do USA warto sprawdzać lokalne ostrzeżenia, zwłaszcza na wybrzeżu Oregonu i Waszyngtonu w najbliższych dniach.
Źródło: NPR – „Rivers in the sky are raining down on the Pacific Northwest. What are they?”
