Bakterie z rodziny Rickettsia mogą zostać przekazane żywicielowi już w ciągu godziny od przyczepienia się kleszcza, a potem szybko trafiają do węzłów chłonnych i tkanek wewnętrznych. Tak wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie PLOS Pathogens, które powstało na amerykańskim University of South Alabama.
Jeden kleszcz zamiast igły
Autorką pracy jest Chanakan Suwanbongkot, absolwentka tamtejszego wydziału medycznego. Badanie powstało jako część jej rozprawy doktorskiej w laboratorium Kevina Macaluso, kierującego katedrą mikrobiologii i immunologii. Naukowcy zajęli się bakterią Rickettsia parkeri, którą przenosi kleszcz Amblyomma maculatum, czyli kleszcz znad Zatoki Meksykańskiej. Wywołuje ona riketsjozę objawiającą się gorączką oraz charakterystyczną plamą martwicy skóry w miejscu ukąszenia, zwaną strupem (eschar).
W wielu wcześniejszych doświadczeniach bakterie podawano zwierzętom igłą. Taka metoda nie oddaje tego, co dzieje się podczas naturalnego ukąszenia, bo pomija rolę samego kleszcza i jego śliny, która wpływa na odpowiedź odpornościową. Zespół opracował więc model, w którym na żywicielu żeruje pojedynczy zakażony kleszcz. Okazało się przy tym, że ilość bakterii przekazana przez kleszcza była wyraźnie mniejsza niż dawki zwykle stosowane w doświadczeniach z igłą.
Co pokazała odpowiedź odpornościowa
Badacze śledzili też zmiany w skórze i aktywność układu odpornościowego w czasie. Stan zapalny rozwijał się w miejscu żerowania niezależnie od tego, czy kleszcz był zakażony. Różnice pojawiły się później: w zakażonej skórze odpowiedź odpornościowa miała inny przebieg. Po sześciu dniach od przyczepienia się kleszcza dominującym typem komórek odpornościowych w miejscu ukąszenia były makrofagi. Zmieniły się także sygnały zapalne, co badacze uznali za opóźnioną odpowiedź prozapalną na zakażenie.
Suwanbongkot zwraca uwagę na lukę w wiedzy: choć liczba zgłaszanych riketsjoz rośnie, wciąż niewiele wiadomo o tym, jak dokładnie przebiega przekazanie bakterii od kleszcza kręgowcowi. Macaluso podkreślił, że praca znacząco posuwa badania naprzód dzięki szczegółowej analizie przenoszenia bakterii przez kleszcza.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Kleszcz z Zatoki Meksykańskiej to gatunek amerykański, więc wyniki nie przekładają się wprost na sytuację w Polsce. U nas najczęściej spotykany jest kleszcz pospolity, kojarzony przede wszystkim z boreliozą i kleszczowym zapaleniem mózgu. Również w Europie występują riketsje przenoszone przez kleszcze, ale to osobne gatunki bakterii i konkretnych wniosków z amerykańskiego badania nie należy na nie automatycznie przenosić.
Praktyczna nauka jest jednak ogólna: bakterie mogą zacząć się przedostawać do organizmu bardzo szybko, więc nie warto liczyć na to, że kleszcz „jeszcze nic nie zdążył zrobić”. Warto pamiętać o podstawach:
- po spacerze w lesie, parku czy na łące dokładnie obejrzeć skórę, także miejsca ukryte, np. pachy, pachwiny i skórę głowy;
- jak najszybciej usunąć przyczepionego kleszcza, najlepiej pęsetą lub specjalnym narzędziem, bez smarowania go tłuszczem;
- zapamiętać datę ukąszenia i obserwować skórę oraz samopoczucie;
- w razie gorączki, zmian skórnych lub innych niepokojących objawów zgłosić się do lekarza i wspomnieć o kontakcie z kleszczem.
Autorzy badania podkreślają, że to dopiero fundament pod dalsze prace nad zapobieganiem chorobom odkleszczowym. Model z pojedynczym kleszczem ma pozwolić lepiej zrozumieć najwcześniejsze etapy zakażenia, a w przyszłości pomóc w poszukiwaniu sposobów jego powstrzymania.
Źródło: Medical Xpress – „Single-tick experiments uncover shifting immune defenses during earliest stages of bacterial infection”
