Tag

bioróżnorodność

Browsing

Powrót dużych roślinożerców do europejskich krajobrazów mógłby ograniczyć ilość suchej roślinności, która napędza pożary. Do takiego wniosku doszli naukowcy z kilku krajów, w tym z Uniwersytetu w Saragossie. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Ecosystem Services”.

Co zbadano i jak

Przez tysiące lat duże zwierzęta roślinożerne kształtowały europejską przyrodę. Dzięki żerowaniu i przemieszczaniu się utrzymywały otwarte przestrzenie, ograniczały rozrost roślin i tworzyły zróżnicowane siedliska. Część gatunków zniknęła, a do tego zmieniło się rolnictwo i wypas: wiele terenów wiejskich porzucono. Tradycyjne krajobrazy, w których łączyły się rozproszone drzewa, łąki i zarośla, coraz częściej zarastają roślinnością drzewiastą. Prowadzi to do ujednolicenia krajobrazu, utraty bioróżnorodności i gromadzenia się materiału palnego.

Zespół wybrał Włochy jako studium przypadku. Na podstawie skamieniałości odtworzył zespoły dużych roślinożerców z wczesnego holocenu, czyli sprzed około 12 do 6 tysięcy lat, zanim rolnictwo rozprzestrzeniło się na szeroką skalę. Wyodrębniono potencjalny zespół 10 gatunków. Należały do niego jelenie, dziki, koziorożce i niedźwiedzie brunatne, a także zwierzęta, które zniknęły z części regionów lub wyginęły na wolności: tur, osioł dziki i dziki koń. Badacze porównali funkcje ekologiczne dzisiejszych zespołów zwierząt z tym, co mogłyby zapewnić zespoły bardziej zróżnicowane. Brali pod uwagę zjadanie roślin, strategie żerowania, różnorodność funkcjonalną i możliwość rozsiewania nasion.

Więcej zjedzonej biomasy

Najważniejszy wynik dotyczy regionu śródziemnomorskiego. Modele wskazują, że potencjalne zjadanie roślinności mogłoby tam wzrosnąć z 4,45 do 10,58 tony suchej masy na kilometr kwadratowy rocznie. To ponad dwukrotnie więcej niż szacowane zjadanie przez współczesne zespoły zwierząt. W niektórych krajobrazach mogłoby to ograniczyć zarastanie roślinnością drzewiastą i gromadzenie palnej biomasy, a to dwa ważne czynniki wpływające na przebieg pożarów.

Autorzy zastrzegają jednak, że więcej roślinożerców nie wszędzie oznacza korzyść. Analiza 17 siedlisk priorytetowych dla ochrony przyrody pokazała, że efekty są bardzo różne, zależnie od lokalnych warunków i zagęszczenia zwierząt. Siedliska wrażliwe na presję wypasu mogą na tym stracić.

Szanse i ryzyko dla mieszkańców wsi

Badanie obejmuje też skutki dla gospodarki i społeczności wiejskich. Wśród szans autorzy wymieniają turystykę przyrodniczą, ochronę dziedzictwa krajobrazu, odtwarzanie procesów ekologicznych oraz włączenie ekstensywnej hodowli do zarządzania terenem. Wskazują też zagrożenia:

  • szkody w uprawach,
  • konkurencja o pastwiska,
  • przenoszenie chorób między dziką zwierzyną, zwierzętami gospodarskimi i ludźmi,
  • wypadki drogowe,
  • konflikty społeczne wokół obecności dużych zwierząt.

Naukowcy przeprowadzili przegląd literatury i analizę SWOT. Zalecają, by każdy projekt uwzględniał charakter danego terenu, obejmował monitoring i środki zapobiegania szkodom oraz angażował lokalne społeczności. Flavia Strani z Uniwersytetu w Saragossie podkreśla rolę zapisu kopalnego: „Skamieniałości są kluczem do zrozumienia, jak wyglądały naprawdę naturalne siedliska”.

Co to oznacza w Polsce

Badanie dotyczy głównie obszarów śródziemnomorskich, więc nie przekłada się wprost na polskie warunki. Samo zjawisko jest jednak znane także u nas: tereny po wygasłym wypasie czy rolnictwie zarastają, a w suchych sezonach rośnie ryzyko pożarów traw i lasów. Wnioski z tej pracy to raczej kierunek dalszych badań niż gotowa recepta.

W Polsce od lat realizuje się ochronę czynną, na przykład wypas na cennych przyrodniczo łąkach, a w Europie działają projekty reintrodukcji dużych roślinożerców. Przykład z badania pokazuje, że takie działania wymagają dopasowania do miejsca i rozmowy z mieszkańcami. Autorzy nie proponują jednego rozwiązania dla wszystkich, tylko ustalenie, gdzie i na jakich warunkach interwencja może przynieść realne korzyści.

Źródło: Phys.org – „Prehistoric ecosystems could hold clues to preventing future wildfires”

wnetrzadesign.com.pl ubezpieczto.pl za10froszy.pl